Həmin gün Azərbaycan Respublikasının Prezidenti cənab İlham Əliyev Xocalı şəhərində Xocalı Soyqırımı Memorialının təməlini qoydu. Bu addım, əslində, illərdir ürəklərdə yaşadılan bir arzunun reallığa çevrilməsi idi. Dövlət başçısının həmin mərasimdə səsləndirdiyi fikirlər bir daha göstərdi ki, bu qayıdış təsadüfi deyil, illərlə aparılan məqsədyönlü siyasətin, strateji uzaqgörənliyin və güclü dövlət quruculuğunun məntiqi nəticəsidir.
Prezident rayon ictimaiyyəti ilə görüşündə xüsusi vurğuladı ki, memorial kompleksin layihəsi uzun illər əvvəl hazırlanmışdı. Hətta onun Bakıda ucaldılması üçün yer də seçilmişdi. Lakin dövlət başçısının qətiyyəti və uzaqgörənliyi bu layihənin məhz Xocalının özündə həyata keçirilməsini təmin etdi. Bu qərar, əslində, Azərbaycanın gələcək zəfərinə olan inamın, torpaqlarımıza qayıdış əzminin ifadəsi idi.
2003–2020-ci illər ərzində ölkənin bütün potensialı güclü ordu quruculuğuna, iqtisadi dayaqların möhkəmləndirilməsinə və beynəlxalq mövqelərin gücləndirilməsinə yönəldildi. Bu müddət ərzində Azərbaycan yalnız regionda deyil, beynəlxalq aləmdə də söz sahibi olan dövlətə çevrildi. Enerji layihələri, iqtisadi islahatlar və diplomatik təşəbbüslər nəticəsində ölkəmiz həm siyasi, həm də hərbi baxımdan gücləndi.
2020-ci ilin sentyabr-noyabr aylarında baş vermiş və tarixə Vətən müharibəsi kimi düşən 44 günlük savaş bu hazırlıqların zirvəsi oldu. Azərbaycan Ordusu misilsiz qəhrəmanlıq göstərərək 30 ilə yaxın işğal altında qalmış torpaqlarımızın böyük hissəsini azad etdi. Bu müharibə yalnız hərbi qələbə deyildi, həm də milli qürurun, birlik və həmrəyliyin təntənəsi idi.
Xocalı soyqırımı ilə bağlı Azərbaycanın dünyaya ünvanladığı “Xocalıya ədalət!” çağırışı uzun illər beynəlxalq səviyyədə lazımi dəstəyi ala bilmədi. Buna baxmayaraq, Azərbaycan dövləti bu istiqamətdə fəaliyyətini dayandırmadı. Diplomatik kanallar, beynəlxalq tədbirlər və maarifləndirmə kampaniyaları vasitəsilə həqiqətlərin dünya ictimaiyyətinə çatdırılması istiqamətində ardıcıl iş aparıldı.
Bu istiqamətdə Heydər Əliyev Fondunun fəaliyyəti xüsusi qeyd olunmalıdır. Fondun təşəbbüsü ilə həyata keçirilən “Xocalıya ədalət!” kampaniyası çərçivəsində dünyanın müxtəlif ölkələrində sərgilər, konfranslar və təqdimatlar təşkil olundu. Çoxsaylı kitablar, məqalələr və sənədli materiallar dərc edildi, Xocalı həqiqətləri beynəlxalq auditoriyaya çatdırıldı.
Bütün bu səylərə baxmayaraq, erməni lobbisinin və bəzi xarici dairələrin təsiri nəticəsində bir sıra böyük dövlətlər bu faciəni soyqırımı kimi tanımadılar. Lakin zaman göstərdi ki, həqiqət gec də olsa öz yerini tapır. Bu gün artıq bir sıra ölkələr Xocalı faciəsini soyqırımı kimi tanıyır və bu, Azərbaycanın haqlı mübarizəsinin nəticəsidir.
2023-cü ilin sentyabr ayında həyata keçirilən lokal antiterror tədbirləri nəticəsində Azərbaycanın suverenliyi bütün ərazilərində tam bərpa olundu. Beləliklə, ölkəmizin ərazi bütövlüyü və dövlət suverenliyi təmin edildi. Bu, müstəqil Azərbaycanın tarixində yeni bir mərhələnin başlanğıcı oldu.
2023-cü il oktyabrın 15-də Prezident İlham Əliyevin Xocalıda Azərbaycan Bayrağını ucaltması tarixi an kimi yaddaşlara həkk olundu. Bu hadisə təkcə bir şəhərin azad olunmasının rəmzi deyildi, bu, 30 illik ədalətsizliyə son qoyulmasının, şəhidlərin qanının yerdə qalmadığının sübutu idi.
Xocalı faciəsi Azərbaycan xalqının yaddaşında sağalmaz yara kimi qalır. 1992-ci ilin fevralında baş vermiş bu dəhşətli hadisə yüzlərlə günahsız insanın həyatına son qoydu, ailələri didərgin saldı, uşaqları valideynsiz, anaları övladsız qoydu. Bu faciə yalnız bir şəhərin deyil, bütün xalqın faciəsi idi.
Lakin Azərbaycan xalqı heç vaxt ümidini itirmədi. Hər il fevralın 26-da keçirilən anım mərasimləri, beynəlxalq kampaniyalar və gənc nəslin maarifləndirilməsi istiqamətində atılan addımlar göstərdi ki, Xocalı heç vaxt unudulmayacaq. Bu yaddaş milli kimliyimizin ayrılmaz hissəsinə çevrildi.
Artıq 2026-cı ildəyik və Xocalı sakinləri mərhələli şəkildə doğma torpaqlarına qayıdırlar. Dövlət tərəfindən həyata keçirilən Böyük Qayıdış proqramı çərçivəsində şəhərdə genişmiqyaslı tikinti-quruculuq işləri aparılır. Müasir infrastruktur, yeni yaşayış binaları, məktəblər və sosial obyektlər inşa edilir.
Qayıdan sakinlər üçün yaradılan şərait göstərir ki, Xocalı təkcə bərpa edilmir, eyni zamanda yenidən qurulur və inkişaf etdirilir. Bu şəhər gələcəkdə Qarabağın ən müasir və abad yaşayış məntəqələrindən birinə çevrilmək potensialına malikdir. Dövlətin diqqət və qayğısı hər addımda hiss olunur.
Xocalıya qayıdan hər bir ailə üçün bu torpağa ayaq basmaq həm sevinc, həm də kədər dolu duyğularla müşayiət olunur. Onlar həm doğma yurdlarına qovuşmanın sevincini yaşayır, həm də burada itirdikləri yaxınlarının xatirəsini ehtiramla yad edirlər. Bu torpaqlar artıq həm hüznün, həm də qürurun məkanıdır.
Bu gün Xocalıda dalğalanan üçrəngli bayrağımız Azərbaycanın əyilməz iradəsinin simvoludur. Bu bayraq şəhidlərin ruhunun şad olduğunu, xalqın birliyinin sarsılmaz olduğunu və dövlətin gücünü nümayiş etdirir. Bu, gələcək nəsillərə ötürüləcək bir zəfər salnaməsidir.
Xocalı Soyqırımı Memorial Kompleksinin məhz faciənin baş verdiyi torpaqda ucaldılması xüsusi rəmzi məna daşıyır. Bu memorial həm tarix dərsi, həm də gələcək üçün mesaj olacaq. Buraya gələn hər bir insan bu torpaqlarda baş vermiş faciənin miqyasını daha dərindən anlayacaq.
Azərbaycan dövləti bir daha sübut etdi ki, milli maraqlar məsələsində qətiyyətlidir və heç bir təzyiq qarşısında geri çəkilmir. Ədalət gec də olsa, bərpa olundu. Xocalının azadlığı bunun ən bariz nümunəsidir.
Bu gün Xocalı artıq yalnız faciə ilə deyil, həm də dirçəliş və qayıdışla xatırlanır. Şəhərin küçələrində yenidən həyat canlanır, uşaqların səsi eşidilir, yeni nəsil bu torpaqlarda böyüyür. Bu isə o deməkdir ki, Xocalı yaşayır və yaşayacaq.
Tarix bir daha göstərdi ki, haqqın və ədalətin tərəfdarı olan xalq sonda qalib gəlir. Xocalıya qayıdış Azərbaycanın müasir tarixinin ən parlaq səhifələrindən biridir. Bu səhifə həm keçmişin ağrısını, həm də gələcəyin ümidini özündə birləşdirən bir zəfər salnaməsidir.
